En Zeki Balık Hangi Balıktır? Geçen Yaz Kordon’da Başlayan Büyük Kriz
Figi ailesine merhaba! Bu içerikte “En zeki balık hangi balıktır” hakkında kapsamlı bir rehber hazırladık.
İzmir’de yaşayan biriyseniz balıkla ilişkiniz istemeseniz bile bir noktada başlıyor. Ya bir rakı masasında, ya sahilde çekirdek yerken, ya da annenizin “Bugün omega 3 alacağız” diyerek eve sardalya getirmesiyle…
Benimki biraz trajikomik başladı.
Geçen yaz Alsancak’ta arkadaşlarla oturuyoruz. Hava sıcak, herkes aşırı rahat, masada klasik “hayat ne garip ya” muhabbeti dönüyor. Bir arkadaş durduk yere:
“Olum en zeki balık hangi balıktır acaba?”
dedi.
Bak normal insan “bilmiyorum” der geçer. Ama bizim masa üç saat boyunca bunu tartıştı. Ben zaten fazla düşünen biriyim. Şaka yapıyorum ama beynim arka planda sürekli açık sekme gibi çalışıyor. Millet eğlenirken ben içten içe “Acaba gerçekten hangisi?” diye düşünmeye başladım.
Eve gidince gece üçte telefon elimde balık araştırıyordum.
Normal mi?
Değil.
Ama hayatımın özeti biraz bu zaten.
En Zeki Balık Hangi Balıktır? İlk Aklıma Gelen Balık Tam Bir Mahalle Kurnazıydı
Çocukken balıkları ikiye ayırıyordum:
1. Yediğimiz balıklar
2. Akvaryumda boş boş dolaşan balıklar
Meğer olay o kadar basit değilmiş.
Bilim insanları özellikle bazı balık türlerinin problem çözebildiğini, hafıza geliştirdiğini ve hatta sosyal davranış sergilediğini söylüyor. Yani bazı balıklar gerçekten “zeki.”
Ama benim favorim açık ara ahtapot olacaktı… Sonra fark ettim ki ahtapot balık değil.
Hayatım boyunca özgüvenle yanlış bilgi vermiş olabilirim.
Bir süre sessiz kaldım bu gerçekle.
Japon Balığına Büyük Haksızlık Yapmışız
Bizim toplumda Japon balığına inanılmaz bir küçümseme var.
“Üç saniye hafızası var.”
“Camı öpüp duruyor.”
“Hiçbir şey anlamıyor.”
Fakat araştırmalar gösteriyor ki Japon balıkları aslında öğrenebiliyor. Yem saatlerini hatırlıyorlar, bazı sesleri ayırt edebiliyorlar hatta basit görevleri tekrar ederek öğrenebiliyorlar.
Yani düşündüğümüz kadar boş değiller.
Bunu öğrenince biraz kendimi düşündüm.
Çünkü ben de bazen mutfağa gidip neden geldiğimi unutuyorum. Ama kimse bana “üç saniye hafızalı memeli” demiyor.
Çifte standart var.
Balıkların IQ Testi Olsa Bazıları Twitter Kullanırdı
Bence bazı balıklar net sosyal medya bağımlısı olurdu.
Mesela beta balıkları kesin story paylaşırdı.
“Bugün de akvaryum filtresinin önünde düşünceliyiz…”
Dipnot olarak da:
“Kimse savaşını bilmiyor.”
Bir de lepistesler var. Onlar tam mahallede sürekli dedikodu taşıyan tipler gibi geliyor bana.
“Duymadın mı ya? Fanusun sağ tarafındaki taş değişmiş.”
Ben niye balıklara karakter yüklüyorum bilmiyorum. Sanırım İzmir sıcağında beynim eriyor olabilir.
Asıl Zeki Balık: Manta Vatozu
Şimdi ciddi kısma gelelim. Çünkü “En zeki balık hangi balıktır?” sorusunun bilimsel tarafta güçlü adaylarından biri manta vatozu.
Bu arkadaşların beyin-vücut oranı oldukça yüksek. Aynada kendilerini tanıyabildiklerine dair gözlemler bile var. Bu çok önemli bir şey çünkü kendini aynada tanımak hayvan zekâsında ileri bir seviye kabul ediliyor.
Ben kendimi bazen sabah aynada tanıyamıyorum.
Özellikle cumartesi gecesi sonrası.
Bir de manta vatozlarının sosyal davranışları oldukça gelişmiş. Grup halinde hareket ediyorlar ve çevrelerine karşı ciddi farkındalık gösteriyorlar.
Kısacası okyanusun “sessiz ama sınıfın en çalışkanı” tipi gibiler.
En Zeki Balık Hangi Balıktır? Bence Biraz da Hayatta Kalabilen Balıktır
Bakın şimdi…
Ben küçükken dedemle balığa giderdik. Daha doğrusu dedem balık tutardı, ben yanında çekirdek yiyip oltaya dolaşırdım.
Bir gün dedem şöyle dedi:
“En akıllı balık oltaya gelmeyendir.”
Şaka gibi ama çok mantıklı.
Çünkü doğada zekâ bazen matematik çözmek değil, hayatta kalmak demek.
Bazı balık türleri avcılardan kaçmak için sahte ölüm taklidi yapıyor.
Bazıları saklanıyor.
Bazıları sürü psikolojisini kullanıyor.
Ben ise geçen hafta tost makinesini kapatmayı unuttum.
Doğadaki mücadeleye bak, bana bak.
Köpekbalıkları Aslında Mahallenin Sert Abisi Değil
Filmler yüzünden köpekbalıklarını hep psikopat gibi düşünüyoruz.
Ama bazı türleri oldukça stratejik avlanıyor. Özellikle çevreyi analiz etme ve hareket planlama konusunda ciddi becerileri var.
Yani olay sadece “diş göster saldır” değil.
Bir arkadaşım vardı, dışarıdan inanılmaz sert görünürdü. Herkes çekinirdi. Sonra adamın eve gidince Kore dizisi izleyip ağladığını öğrendik.
Köpekbalıklarıyla aynı enerji biraz.
Balık Hafızasıyla Dalga Geçerken Kendime Yakalandım
Geçen gün markete gittim.
Liste yapmıştım.
Listeyi evde unuttum.
Sonra telefona yazayım dedim.
Telefonun şarjı bitmiş.
Markette öylece kaldım.
O an düşündüm:
“Belki de balıklarla aramızdaki fark düşündüğümüz kadar büyük değildir.”
İnsan bazen kendini fazla abartıyor.
Arkadaş Ortamında Açılmaması Gereken Konular
Bazı konular vardır ya…
Bir açılır, geceyi bitirir.
Mesela:
Uzaylılar gerçek mi?
Tavuk mu yumurtadan çıkar, yumurta mı tavuktan?
En zeki balık hangi balıktır?
Bak bu sonuncusu inanılmaz tehlikeli.
Çünkü herkes saçma bir özgüvenle fikir yürütüyor.
Bir arkadaş:
“Ton balığı kesin zekidir çünkü pahalı.”
dedi.
Bu mantıkla lüks sitede oturan herkes filozof olurdu.
Başka biri:
“Somon zekidir çünkü sürekli göç ediyor.”
Abi otobüsle Eskişehir’e gidince de göç etmiş olmuyorsun.
Ama güzel tarafı şu:
İnsan böyle saçma tartışmalarda rahatlıyor.
Hayat zaten yeterince ciddi.
En Zeki Balık Hangi Balıktır? Bilim İnsanları Neye Bakıyor?
Hayvan zekâsını ölçerken birkaç temel şeye dikkat ediliyor:
1. Problem Çözebilme
Bazı balıklar yiyeceğe ulaşmak için engelleri aşabiliyor.
Ben bazen aç olduğum halde üşendiğim için yemek yapmıyorum.
Balıklar şu an benden önde olabilir.
2. Hafıza
Öğrendikleri davranışları tekrar uygulayabiliyorlar.
Bu özellik özellikle avlanma ve korunmada önemli.
3. Sosyal İletişim
Bazı balık türleri grup halinde organize hareket ediyor.
Bu bana bizim arkadaş grubunu hatırlattı ama bizde organizasyon biraz kötü.
Geçen hafta “Saat 8’de buluşalım” dedik.
İlk gelen 8.45’te geldi.
4. Kendini Tanıma
Bu çok ileri bir bilişsel özellik kabul ediliyor.
Manta vatozlarının burada öne çıktığı düşünülüyor.
Ben ise bazen eski mesajları okuyup “Bunu gerçekten ben mi yazmışım?” diyorum.
İzmir’de Balık-Ekmek Yerken Gelen Varoluşsal Kriz
Kordon’da balık-ekmek yerken insanın aklına neden hayatın anlamı geliyor bilmiyorum.
Geçen gün martılar kavga ediyor.
Yan masada biri ayrılık konuşması yapıyor.
Ben ise “Balıklar bizi nasıl görüyor acaba?” diye düşünüyorum.
Muhtemelen:
“Şu saçsız kara canlı yine limon sıkıyor.”
Hayat bazen gerçekten çok absürt.
Ama güzel tarafı da bu galiba.
Balıklar İnsan Olsaydı
Bence:
Hamsi kesin minibüs şoförü olurdu.
Somon motivasyon konuşmacısı olurdu.
Köpekbalığı spor salonu işletirdi.
Beta balığı Instagram fenomeni olurdu.
Manta vatozu ise sessiz sakin ama herkesten zeki olan çocuk olurdu.
Bir tek ben yine aynı olurdum galiba.
Dışarıdan komik.
İçeriden sürekli düşünen.
En Zeki Balık Hangi Balıktır? Belki de Cevap Sandığımızdan Daha Komik
İnsanlar zekâyı hep “en güçlü olmak” sanıyor.
Ama doğada işler öyle yürümüyor.
Bazen saklanabilmek zekâ.
Bazen beklemek.
Bazen sürüyle hareket etmek.
Bazen hiç dikkat çekmemek.
Bu biraz hayata da benziyor aslında.
Üniversitedeyken herkes aşırı hırslı görünmeye çalışıyordu. En çok konuşanlar, en özgüvenli duranlar…
Ama yıllar geçince fark ettim:
Gerçekten zeki insanlar genelde sessiz oluyor.
Manta vatozu gibi.
Adam şov yapmıyor ama herkesin önünde.
İç Sesimle Son Bir Diyalog
— En zeki balık hangi balıktır?
— Manta vatozu olabilir.
— Emin misin?
— Değilim.
— Peki neden bu kadar uzun düşündün?
— Çünkü beynim boş durmuyor.
— Yorulmuyor musun?
— Çok.
Sonra gidip buzdolabını açıyorum.
Niye açtığımı unutuyorum.
Hayat devam ediyor.
Bu yazımızın sonunda sizi yalnız bırakmıyoruz; “En zeki balık hangi balıktır” hakkında aklınıza takılan her şeyi Figi üzerinden sorabilirsiniz.
Balıklardan Öğrendiğim Şey
Garip gelecek ama balıkları araştırırken biraz insanları düşündüm.
Kimisi sürüyle hareket ediyor.
Kimisi yalnız takılıyor.
Kimisi dikkat çekmeye çalışıyor.
Kimisi sessizce yoluna devam ediyor.
Ve galiba en zekiler, enerjisini gereksiz yere harcamayanlar.
Ben o seviyeye henüz ulaşamadım.
Hâlâ gece üçte “Acaba ahtapot balık sayılır mıydı?” diye düşünüyorum.
Ama en azından artık şunu biliyorum:
“En zeki balık hangi balıktır?” sorusu sadece balıklarla ilgili değil.
Biraz da insanın kendine bakmasıyla ilgili.